صندوق سهامی چیست و چه مزایا و ریسک‌هایی دارد؟
فهرست مطالب
شاید تمایل داشته باشید در سهام شرکت‌های بورسی سرمایه‌گذاری کنید تا اصطلاحاً از رشد بورس جا نمانید، اما مسئله اصلی اینجاست که نمی‌دانید کدام سهام را انتخاب کنید، چه زمانی سهم را بخرید و چه زمانی موقع مناسب فروش سهم است. از طرف دیگر ممکن است به‌دلیل صف خرید یا صف فروش سنگین، نتوانید سهم مد نظر خود را بخرید یا بفروشید.
در این شرایط، یک صندوق سهامی خوب مانند صندوق ویستا تمام مشکلات را حل می‌کند. اما صندوق سهامی چیست و چه مزایایی دارد؟ برای پاسخ این سوال، این مطلب را تا انتها بخوانید.
صندوق سهامی چیست؟ تعریف ساده صندوق سهامی
صندوق سهامی نوعی صندوق سرمایه‌گذاری قابل معامله در بورس (ETF) است که بخش عمده دارایی خود را در سهام و ابزارهای مرتبط با سهام سرمایه‌گذاری می‌کند. شما با خرید واحدهای صندوق، به‌جای انتخاب و مدیریت تک‌تک سهم‌ها، در سبدی از دارایی‌ها با مدیریت حرفه‌ای مشارکت می‌کنید. در ادامه این مطلب، سازوکار صندوق، روش خرید و معیارهای انتخاب آن را با یک مثال ساده بررسی می‌کنیم.
صندوق سهامی چگونه کار می‌کند؟
ترکیب دارایی‌های یک صندوق سهامی، مطابق استانداردها، باید به این صورت باشد:
- سهام و حق تقدم سهام: حداقل ۷۰ درصد
- اوراق با درآمد ثابت: ۲۰ درصد
- وجه نقد و سپرده بانکی: ۱۰ درصد
مدیر صندوق سرمایه سرمایه‌گذارها را در یک سبد سرمایه‌گذاری می‌کند. در صندوق سهامی، همانطور که اشاره شد، دست‌کم ۷۰ درصد دارایی‌ها به سهام و ابزارهای مرتبط با آن اختصاص دارد. مابقی بسته به نظر مدیر صندوق، می‌تواند در اوراق با درآمد ثابت، سپرده بانکی یا دارایی‌های مجاز دیگر سرمایه‌گذاری شود.
شما با خرید هر واحد صندوق، در سود و زیان کل سبد شریک می‌شوید؛ یعنی نتیجه سرمایه‌گذاری‌تان فقط به عملکرد یک سهم وابسته نیست.
ارزش هر واحد صندوق را با NAV می‌سنجند. اگر صندوق قابل معامله باشد، قیمت خرید و فروش آن در بازار ممکن است با NAV فرق کند؛ بنابراین بهتر است پیش از خرید، هر دو عدد را ببینید.
سود و زیان صندوق سهامی از کجا می‌آید؟
تغییر قیمت سهام موجود در سبد، سود نقدی دریافتی از شرکت‌ها و سایر درآمدهای مجاز صندوق بر ارزش دارایی آن اثر می‌گذارند. هزینه‌های صندوق نیز در محاسبه ارزش خالص دارایی لحاظ می‌شوند. اینکه صندوق سود نقدی دوره‌ای تقسیم کند یا بازده عمدتاً در ارزش واحدها منعکس شود، به مقررات و امیدنامه همان صندوق بستگی دارد.
برای دیدن اثر تغییر قیمت، فرض کنید ۱۰۰ واحد یک صندوق قابل معامله را هر واحد ۱۰۰ هزار تومان خریده‌اید؛ مبلغ خرید شما، بدون احتساب کارمزد، ۱۰ میلیون تومان است. اکنون اگر هنگام فروش قیمت هر واحد تغییر کند:
| قیمت هر واحد هنگام فروش | ارزش ۱۰۰ واحد | نتیجه نسبت به خرید |
| ۱۱۰ هزار تومان | ۱۱ میلیون تومان | ۱ میلیون تومان سود؛ بازده ۱۰ درصد |
| ۹۰ هزار تومان | ۹ میلیون تومان | ۱ میلیون تومان زیان؛ بازده منفی ۱۰ درصد |
توجه داشته باشید این اعداد فقط مثال هستند. بازده نهایی و واقعی شما به عواملی مانند قیمت خرید و فروش و کارمزدها وابسته است.
مزایای صندوق سهامی چیست؟
در ابتدای مطلب گفتیم صندوقهای سهامی راهکار بسیاری از چالش‌های سرمایه‌گذاری در سهام هستند. اکنون مهمترین مزایای این صندوق‌ها را بررسی می‌کنیم:
- تنوع دارایی: به‌جای وابستگی کامل به یک سهم، در مجموعه‌ای از دارایی‌ها مشارکت می‌کنید. این تنوع می‌تواند ریسک مربوط به یک شرکت یا اصطلاحاً تک‌سهم بودن را حذف کند.
- مدیریت حرفه‌ای: انتخاب و پایش دارایی‌ها به مدیر صندوق و تیم او سپرده می‌شود. نتیجه این مدیریت، انتخاب و جایگزینی مداوم بهترین سهام در سبد سرمایه‌گذاری صندوق است.
- صرف زمان کمتر: برای داشتن سبدی متنوع، لازم نیست هر روز تک‌تک شرکت‌ها را بررسی و معامله کنید. این کار به تخصص و تجربه و همینطور زمان زیادی نیاز دارد؛ با انتخاب یک صندوق سهامی مناسب، تمام این کارها را به تیم صندوق واگذار می‌کنید.
ریسک‌های صندوق سهامی کدام‌اند؟
در کنار مزایا، صندوقهای سهامی معایبی نیز دارند:
- ریسک بازار: وقتی ارزش سهام در بازار کاهش یابد، ارزش صندوق هم ممکن است افت کند.
- ریسک عملکرد: ترکیب دارایی و تصمیم‌های مدیر بر نتیجه اثر می‌گذارد. دو صندوق سهامی ممکن است در یک دوره بازده و افت متفاوتی داشته باشند.
- هزینه‌ها: کارمزد معاملات و هزینه‌های مندرج در مدارک صندوق بر بازده خالص شما اثر دارند. پیش از خرید، اطلاعات هزینه و شرایط خروج را در سایت صندوق ببینید.
صندوق سهامی برای چه کسانی مناسب است؟
صندوق سهامی برای افرادی مناسب است که می‌خواهند در بازار سهام حضور داشته باشد، برای رشد سرمایه افق بلندمدت دارند و افت موقت ارزش سرمایه را تحمل می‌کنند، اما فرصت یا تمایل مدیریت مستقیم یک سبد سهام را ندارند.
نکته‌ی مهم و در واقع یکی از مهمترین مزایای صندوقهای سهامی این است که پس از خرید سهام، بایستی همواره وضعیت سهام را بررسی کرده و در زمان مناسب آن را بفروشیم یا با سهم بهتر جایگزین کنیم؛ تحلیلگرهای صندوق این وظیفه را همواره پیگیری می‌کنند، در حالی که سرمایه‌گذار ممکن است این کار مهم را فراموش تا در انتخاب سهام جایگزین اشتباه کند.
انواع صندوقهای سهامی کدام‌اند؟
صندوقهای سهامی را می‌توان از دو زاویه شناخت: روش خریدوفروش واحدها و شیوه سرمایه‌گذاری و میزان ریسک.
۱. از نظر روش خریدوفروش
- قابل معامله (ETF): واحدهای صندوق مانند سهام، از طریق سامانه معاملاتی کارگزاری خریدوفروش می‌شوند و قیمت آنها در بازار شکل می‌گیرد.
- صدور و ابطالی: سرمایه‌گذار درخواست خرید یا فروش واحدها را از مسیر رسمی صندوق ثبت می‌کند و قیمت و زمان تسویه طبق ضوابط همان صندوق مشخص می‌شود.
۲. از نظر شیوه سرمایه‌گذاری و میزان ریسک
- سهامی عادی (کلاسیک): معمولاً در سبدی از سهام شرکت‌های صنایع مختلف سرمایه‌گذاری می‌کند و از سازوکار اهرم استفاده نمی‌کند. ترکیب دقیق دارایی‌ها را باید در امیدنامه هر صندوق دید.
- سهامی بخشی: بر سهام شرکت‌های یک صنعت، مانند خودرو یا مواد غذایی، تمرکز دارد. در نتیجه، عملکرد آن به شرایط همان صنعت وابستگی بیشتری دارد. برای مثال، صندوق بهین خودرو ویستا از نوع صندوق سهامی بخشی است.
- سهامی اهرمی: این صندوق دو نوع واحد «عادی» و «ممتاز» دارد. بازده واحدهای عادی در محدوده‌ای که امیدنامه صندوق تعیین می‌کند محاسبه می‌شود. اگر عملکرد صندوق از سقف این محدوده بهتر باشد، مازاد بازده به واحدهای ممتاز می‌رسد؛ اگر از کف آن پایین‌تر بیاید، کسری از محل دارایی واحدهای ممتاز جبران می‌شود. به همین دلیل، واحدهای ممتاز امکان سود بیشتر دارند، اما ممکن است زیان بیشتری هم متحمل شوند.
پس «قابل معامله» بودن درباره روش خرید است، اما «کلاسیک»، «بخشی» و «اهرمی» درباره نحوه سرمایه‌گذاری و ریسک صندوق توضیح می‌دهند.
صندوق سهامی سبدگردان ویستا با نماد ویستا
سبدگردان ویستا یک صندوق سهامی کلاسیک با نماد «ویستا» دارد. این صندوق از سال ۱۴۰۰ فعالیت خود را آغاز کرده است و طی شش ماه اول سال ۱۴۰۵، بازدهی این صندوق برابر ۱۱۶.۷ درصد بوده است.
- نماد: ویستا – قابل معامله (ETF)
- خالص ارزش دارایی‌ها: ۱۳۶۴+ میلیارد ریال
- خرید با کارمزد صفر از کارگزاری ویستا
ترکیب دارایی‌های این صندوق را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:
| ترکیب دارایی‌های صندوق سهامی ویستا | |
| صنعت | درصد از دارایی‌های صندوق |
| بانک‌ها و موسسات اعتباری | ۲۲.۸۸ درصد |
| شرکت‌های چندرشته‌ای صنعتی | ۷.۹۷ درصد |
| فرآورده‌های نفتی، کک و سوخت هسته‌ای | ۱۰.۹۹ درصد |
| محصولات شیمیایی | ۹.۵۳ درصد |
| خودرو و ساخت قطعات | ۱۸.۳۷ درصد |
| سایر صنایع | ۳۲.۹۷ درصد |
چگونه صندوق سهامی را بخریم و بفروشیم؟
همانطور که اشاره کردیم، صندوقهای سهامی دو نوع هستند:
- صندوق سهامی از نوع قابل معامله در بورس
تمام صندوقهای قابل معامله در بورس نماد دارند. برای مثال صندوق سهامی با نماد «ویستا»؛ کافیست وارد کارگزاری خود شوید و نماد صندوق مورد نظر را جستوجو کنید و سپس واحدهای صندوق را خریداری کنید.
- صندوق سهامی از نوع صدور و ابطالی
این نوع صندوق‌ها نماد ندارد و برای خرید و فروش آنها باید به سایت صندوق یا اپلیکیشن اختصاصی صندوق (که در سایت صندوق گفته شده) مراجعه کنید و درخواست صدور (خرید) یا ابطال (فروش) واحدهای صندوق را بدهید.
جمع‌بندی مطلب
در این مطلب، ساده و مختصر توضیح دادیم که صندوق سهامی چیست. اشاره کردیم که صندوق سهامی راهی برای مشارکت غیرمستقیم در بازار سهام است؛ مدیریت حرفه‌ای و تنوع دارایی، کار انتخاب و پایش سهم‌ها را برای سرمایه‌گذار کمتر می‌کند، اما ریسک زیان را از میان نمی‌برد. پیش از هر اقدامی برای خرید صندوق سهامی، حتما سایت صندوق مانند سایت صندوق سهامی ویستا را بررسی و مطالعه کنید.
